Jaipur
Waar geschiedenis roze kleurt
© D.S.F. Production
Jaipur
Jaipur is de hoofdstad van de Indiase deelstaat Rajasthan. De stad ligt in het gelijknamige district Jaipur. De stad is een belangrijke toeristische trekpleister, druk, lawaaierig en ontzettend levendig. Jaipur staat op de Unesco- Werelderfgoedlijst. Oppervlakte: 467 km² Inwoners: 3.046.063
Info
Jaipur
Jaipur, ook wel bekend als de "Roze Stad", is de hoofdstad
van de Indiase deelstaat Rajasthan en dankt haar bijnaam
aan de karakteristieke roze-terracotta kleur van de
gebouwen in het oude centrum. Het is een stad waar
koninklijke geschiedenis, chaotische markten en verfijnde
architectuur samenkomen.
Jaipur werd ontworpen door Maharadja Sawai Jai Sungh II en Vidyadhar Bhattacharya, een
Bengaalse architect, volgens een strikt wiskundig en filosofisch roostersysteem. De basis was
negen vierkante blokken met woningen en paleizen van elkaar gescheiden door brede lanen
overeenkomstig het principe van de Prastara-layout uit de Vastu Shastra. In 1876 liet de
toenmalige Maharadja Sawai Ram Singh de hele stad roze schilderen ter gelegenheid van het
bezoek van Albert Edward, Prins van Wales en oudste zoon van koningin Victoria die later
Koning Edward VII werd. Roze was destijds de kleur van gastvrijheid. Tot op de dag van
vandaag is het wettelijk verplicht voor wie in het oude centrum woont de gevels in deze kleur te
behouden.
Centraal in de oude stad staat het Hawa Mahal, het Paleis der Winden, en het iconische beeld van de stad. Het piramidevormige gebouw met een rijke versierde gevel, is
opgetrokken uit roze zandsteen. De gevel is zodanig opengewerkt dat er binnen een natuurlijke ventilatie ontstaat. De 3 bovenste verdiepingen zijn slechts een kamer breed. De
953 nissen met kleine ramen zijn allen met witte lijnen omrand. Deze lieten toe dat de vrouwen van de koninklijke familie naar het dagelijkse leven op straat konden kijken
zonder zelf gezien te worden. In het stadsplan had Jai Singh II plaats voorzien voor de bouw van het City Palace, een stadspaleis met tuinen en verschillende paviljoenen.
Mubarak Mahal, oorspronkelijk bedoeld als ontvangsthal voor buitenlandse gasten, is nu een museum voor muziekinstrumenten en traditionele kleding. Rajendra Pol, een
indrukwekkende marmeren poort, geeft toegang tot de ceremoniële binnenplaats, Sarvatobhadra Chowk. De Diwan-I-Khas, de Hal van Privé audiëntie, is een met marmer
betegelde zaal waar de Maharadja vroeger privéontmoetingen had met ministers en belangrijke gasten.
Elke zijde van het gebouw heeft drie wit-roze bogen zodat de slechte geesten konden ontsnappen en de wijsheid binnen gelaten wordt. Hier staan ook de enorme zilveren vaten waarin Maharadja Sawai Madho Singh II water uit de
Ganges meenam naar Engeland. Het water werd gebruikt voor de dagelijkse gebeden, de offers aan godheden en de rituele wassingen maar ook als drinkwater en voor het bereiden van de maaltijden.
De wit-roze marmeren Pritam Niwas Chowk, de "Binnenplaats van de Geliefde", is de toegang tot de Chandra Mahal, het Maanpaleis dat nog steeds de residentie van de koninklijke familie is en uittorent boven het paleis. Het plein
heeft vier toegangen. De pauwenpoort, versierd met mozaïeken van pauwen, staat symbool voor de herfst en de god Vishnu. De Lotuspoort, vertegenwoordigt de zomer en de godheden Shiva en Parvati, is gedecoreerd met bloemen
en bladmotieven. Gewijd aan de god Ganesha heeft de Groene Poort een patroon van groene mozaïek en staat voor de lente. De Rozenpoort, versierd met rozenpatronen, is symbool voor de winter en voor de godin Devi.
Maharadja Sawai Jai Singh II, een briljant
wiskundige en astronoom, combineerde de
traditionele astrologie met de wiskundige
astronomie. Omdat hij vond dat de beschikbare
koperen instrumenten te onnauwkeurig waren,
besloot hij een observatorium te bouwen met
onbeweeglijke instrumenten van steen en marmer.
De bouw van de Jantar Mantar startte rond 1728
en in 1738 was het observatorium volledig
operationeel.
In de 18e eeuw waren astronomie en astrologie in
India onlosmakelijk met elkaar verbonden. In het
hindoeïsme worden religieuze ceremonies,
festivals en offerrituelen bepaald door de stand
van de sterren en planeten. Nadat Jai Singh II
ontdekte dat de kalenders er vaak naast zaten,
wilde hij exacte tijdstippen voor rituelen vaststellen
daar een offer dat op het verkeerde moment wordt
gebracht ineffectief of zelfs ongunstig is. Ook voor
cruciale staatszaken zoals oorlog en vrede werden
de planeten geraadpleegd.
Amer
Amer, dat ook Amber wordt genoemd, ligt op ongeveer 11
kilometer van Jaipur. Deze stad was ooit de hoofdstad van
de Kachhwaha, een prominente Rajput-clan die een cruciale
rol speelde in Rajasthan. Tegenwoordig is ze een
belangrijkste toeristische trekpleisters bekend om haar
indrukwekkende architectuur die een mix is van
hindoeïstische en Mughal-stijlen en haar rijke koninklijke
geschiedenis.
Het Amer fort werd in 1592 door Raja Man Singh I gebouwd op de fundamenten van een ouder
bouwwerk en diende eeuwenlang als de residentie voor de Rajput Maharadja’s totdat Maharajda
Sawai Jai Singh II de hoofdstad in 1727 naar Jaipur verplaatste. De verhuizing was gebaseerd op
noodzaak zoals watergebrek en bevolkingsgroei en visie. Jaipur bood betere mogelijkheden voor
handel en commercie in plaats van alleen militaire verdediging.
Wie te voet naar het fort uit rode zandsteen en marmer toestapt, moet in goede conditie zijn maar
wie dit, schommelend op de rug van een olifant doet, maak er een vorstelijk entree. De
toegangspoorten werden speciaal op maat van deze dieren gebouwd. Het beschilderen van
olifanten in kleurrijke patronen is een culturele tradities tijdens de festivals maar is nu
controversieel. Suraj Pol, de Zonnepoort, is de eerste binnenplaats waar vroeger de legers hun
overwinningsparades hielden en hun oorlogsbuit toonden aan de koning. Ganesch Pol, gebouwd in
1640 in opdracht van Mirza Raja Jai Singh, is de indrukwekkendste poort van het Amber Fort. Ze
dient als de ceremoniële overgang van de openbare binnenplaatsen naar de privévertrekken van de
Maharadja’s en is versierd met gedetailleerde fresco's en bloemmotieven, geschilderd met
natuurlijke plantaardige kleurstoffen die na eeuwen nog steeds opvallend levendig zijn. Boven de
poort is een afbeelding van Ganesh, symbool voor geluk en een kamer met traliewerkvensters van
waaruit de dames ongezien naar de audiënties voor het gewone volk en de ceremonies in Diwan-I-
Aam, de zaal voor openbare audiënties, konden volgen.
Maar ook in het dagelijks leven speelde het observatorium een belangrijke rol. Door de stand van de zon, de planeten en de sterren exact te meten, konden astronomen nauwkeuriger zonsverduisteringen voorspellen, wanneer de
moessonregens zouden komen en bepalen wat het optimale moment was om te zaaien. Dankzij de metingen en het systematisch verbeteren van de instrumenten werden de data veel betrouwbaarder.
De exacte tijd van een geboorte was en is nog steeds cruciaal voor het opstellen van een horoscoop, die bepalend zijn voor de naam van het kind, de mogelijke obstakels in het leven en de toekomstige huwelijkskansen. Tot op de dag
van vandaag worden trouwdata in India bepaald door astrologen De Nadivalaya Yantra is in een dubbele zonnewijzer die een bepaalde hoek met de evenaar vormt. De schaduw op de schaalverdeling geeft de lokale tijd in Jaipur aan
tot op de minuut nauwkeurig.De 27 meter hoge Vrihat Samrat Yantra, de grootste zonnewijzer ter wereld, is voor het aflezen van de tijd op 2 seconden nauwkeurig.
De Ram Yantra is een cilindrische structuur bestaande uit 12 pilaren die met stralen met het midden verbonden zijn. De graden op de pilaren en de stralen laten toe om de hoogte en de azimut van de zon en de andere hemellichamen
te meten.
Jai Prakash Yantra, een uitvinding van Jai Singh II, zijn twee diepe, halfronde schalen in de grond die een spiegelbeeld van de hemel vormen. Astronomen konden letterlijk in de schalen afdalen om de posities van sterren en planeten
exact in kaart te brengen en astrologen konden direct zien welk sterrenbeeld op dat moment aan de horizon opkwam waardoor astrologie en astronomie maar een klein stapje van elkaar verwijderd waren.
Vroeger was deze poort exclusief gereserveerd voor de Maharadja, zijn familie en zeer belangrijke gasten. Gewone hovelingen en het volk mochten niet verder gaan dan dit punt. In het Sukh Niwas, de Hal van Plezier, zocht de
koninklijke familie verkoeling. Een goed aangelegd netwerk van kanalen doorsnijdt de talrijke gangen van het paleis. Samen met de terrassen en de bogengalerijen zorgen ze voor een natuurlijke klimatiseren en een koel briesje. Hier
staan ook de Sheesh Mahal, het Spiegelpaleis en de tuinen in Mughal-stijl. De Zenana, het oudste deel van het fort, was de plek waar de koninginnen en hun hofdames woonden. De deuren van de Sila Devi Tempel, gewijd aan de
godin Kali, zijn van massief zilver met prachtig reliëfwerk. Naar men zegt, heeft Raja Man Singh I het beeld van de godin meegenomen uit Bengalen na een gewonnen veldslag. Is het paleis nu verlaten, leeg en stil in de tempel,
vroeger de huiskapel van de maharadja, worden vijf maal daags door Brahmaanse priesters erediensten gehouden. Halfweg tussen Jaipur en Amer staat de Jal Mahal, het waterpaleis. Het lijkt alsof het paleis op het water van het
Man Sagar-meer drijft. Als plezierpaleis voor de koninklijke familie diende het voor de jacht op waterwild.
